Storia dâ Calàbbria

(Rinnirizzata di Storia dâ Calabbria)
abbiccidariu St'artìculu è scrittu n sicilianu standard, si stai circannu l'artìculu scrittu n calabbrisi, vidi Storia dâ Calàbbria/Calabbrisi.


La storia dâ Calàbbria principiau ùnnici millenni arredi. Lu sò tirritòriu vinni abbitatu di n'assai granni nùmmira di pòpuli di l'antichitati, comu a Aschenazi, Îtali, Ausoni, Enotri, Bruzi, Greci e Rumani; ntô mediuevu di li Bizzantini, Àrabbi e Nurmanni; appoi, jennu appressu a la sorti dû Regnu di Nàpuli, di l'Angiuini e Aragunisi; pi finiri, ntâ l'èbbica mudernu, è cullucata, apprima ntô Regnu d'Italia e oggi ntâ Ripùbbrica taliana.

Etati AnticaCancia

Li primi nzidiamenti preistòrichiCancia

La prima tistimunianza di prisenza d'òmini ntâ Calàbbria è lu famusu bos primigeniusGrutta dû Rumitu di Papasideru, atruvatu ntô 1961 e, comu dìciunu li studiusi, risalenti a ortri 9.000 anni apprima di Cristu, ca si nni pò taliari na copia sarvata ntô Museu Nazziunali di Riggiu Calàbbria. Nta tanti lucalitati calabbrisi s'hannu attruvati signali dâ prisenza di l'òmini 'n etati paliolìtica e misolìtica: a Castella di Santu Petru di Maida, a Tòrtura, a Praia a Mari, a Scalea, a Santu Nicola Arcella, a Santa Fèmia, a Briàticu, supra lu Munti Poru, a Archi di Riggiu Calàbbria. Ô pirìudu di l'etati neulìtica risàlunu anveci li nzidiamenti di Favedda di la Corti, Cassanu, Amennulara, Curinga , Girifalcu e Acri. Sparti di chissu, dui mpurtanti nicròpuli neulìtichi foru scupruti a Turri Galli e a Turri Murdillu.

Pòpuli mitulòggichiCancia

Aschenazi e Ìtali

Pòpuli di l'etati dû bronzuCancia

Ausoni e enotri

Li nzidiamenti di li Bruzi e di li GreciCancia

Talìa macari: Magna Grecia.

La Calàbbria greca e bruziaCancia

La Calàbbria rumanaCancia

La cunquista rumanaCancia

L'etati ripùbbbricanaCancia

L'etati mpirialiCancia

MediuevuCancia

Li duminazzioni di li Bizantini e di l'ÀrabbiCancia

La dinastìa nurmannu-svevaCancia

Li nurmanni agghicaru n Calàbbria versu lu 1044 quannu Gugghiermu Vrazzu di Ferru doppu una di sò primi 'ncursioni fici custruiri nu casteddu a Scalea.

Lu piriudu vicirialiCancia

La duminazzioni di li BurbonaCancia

Lu Regnu d'ItaliaCancia

Dû Secunnu doppuguerra a oggiCancia

  Purtali di la Calabbria – Jiti a l'artìculi di Wikipedia supra la Calabbria.